26.10.2026
У суботу працоўны калектыў Беларускага Дома друку адправіўся ў экскурсійны тур “Спадчына часоў”. Маршрут прайшоў праз Косава і Ружаны – старадаўнія мястэчкі, у якіх захаваліся помнікі архітэктуры і месцы, звязаныя з вядомымі гістарычнымі дзеячамі. Паездка стала магчымасцю ненадоўга адцягнуцца ад паўсядзённых клопатаў, правесці час разам і бліжэй пазнаёміцца з гісторыяй роднага краю.
Знаёмства з Косава пачалося з Косаўскага Палацава – паркавага комплексу – былой рэзідэнцыі шляхціцаў Пуслоўскіх. Яго незвычайнае аблічча, вежы і выразныя дэталі архітэктуры вылучаюць палац сярод іншых гістарычных пабудоў рэгіёну. Комплекс нагадвае пра час, калі сядзіба была важным цэнтрам жыцця мясцовай шляхты.
З Косаўскім палацам звязаны імёны вядомых дзеячаў культуры і гісторыі. Сярод яго наведвальнікаў у розныя гады былі пісьменнік Генрык Сянкевіч, мастак Напалеон Орда, пісьменніца Эліза Ажэшка, гісторык Вацлаў Ластоўскі і Юзаф Пілсудскі. Гэтыя імёны дапамагаюць уявіць, наколькі шырокімі былі культурныя і грамадскія сувязі, якія складваліся вакол гістарычных сядзіб.
Падчас экскурсіі ўдзельнікі даведаліся аб уладальніках палаца, яго мінулым і лёсе комплексу. Сёння ён застаецца важнай славутасцю Косава і адным з найбольш вядомых архітэктурных помнікаў Палесся. Агляд палаца дазволіў убачыць, як гісторыя месца складаецца не толькі з дат і падзей, але і з лёсаў людзей, якія тут жылі ці бывалі.
Яшчэ адзін значны пункт маршруту – сядзіба Мерачоўшчына, радавое гняздо Тадэвуша Касцюшкі, нацыянальнага героя Беларусі. З гэтым месцам звязаны раннія гады яго жыцця, а таму наведванне сядзібы стала асаблівай часткай экскурсіі. Тут размова пра мінулае набывае асабісты маштаб: гісторыя вядомага дзеяча раскрываецца праз прастору, у якой прайшло яго дзяцінства.
З імем Касцюшкі звязаны і помнікі сакральнай архітэктуры Косава. Удзельнікі тура наведалі Траецкі касцёл, дзе ён быў ахрышчаны, а таксама царкву Святога Антонія XIX стагоддзя і драўляную Успенскую царкву. Гэтыя храмы адрозніваюцца адзін ад аднаго часам пабудовы і архітэктурай, але разам паказваюць, наколькі разнастайнай была рэлігійная і культурная спадчына мястэчка.
У маршрут таксама ўвайшлі каталіцкія могілкі. Сярод яго пахаванняў – магілы ўдзельнікаў паўстання 1863-1864 гадоў, звязанага з імем Кастуся Каліноўскага. Такія месцы нагадваюць, што гісторыя краю – гэта не толькі Палацы і сядзібы, але і лёсы людзей, чые ўчынкі і перакананні сталі часткай памяці наступных пакаленняў.
З Косава экскурсанты адправіліся ў Ружаны – мястэчка з багатай гісторыяй, цесна звязанае з родам Сапегаў. Гэты магнацкі род на працягу стагоддзяў адыгрываў значную ролю ў жыцці беларускіх зямель. Ружаны былі адным з яго ўладанняў, а мясцовы палацава-паркавы ансамбль служыў сімвалам уплыву і высокага становішча сям’і.
Сёння ад некалі грандыёзнай рэзідэнцыі захаваліся фрагменты палацавага комплексу. Нават у цяперашнім стане яны даюць уяўленне аб маштабе задумы і пра тое, наколькі значным было гэта збудаванне ў перыяд свайго росквіту. Палац перажыў розныя гістарычныя эпохі, а сёння яго руіны застаюцца адным з галоўных сімвалаў Ружан. Захаваліся сцены, арачныя праёмы і элементы фасада дазваляюць прадставіць ранейшае аблічча рэзідэнцыі і маштаб будаўнічых работ.
Падчас прагулкі экскурсанты пазнаёміліся з гісторыяй палаца і яго ўладальнікаў, а таксама даведаліся пра значэнне Ружан у жыцці рэгіёна. Аповед пра архітэктурны ансамбль дапамог убачыць за старадаўнімі сценамі не проста помнік мінулага, а месца, звязанае з палітычнай, грамадскай і культурнай гісторыяй Беларусі.
Аднак славутасці Ружан не абмяжоўваюцца палацавым комплексам. Удзельнікі экскурсіі агледзелі будынак сінагогі, Петрапаўлаўскую царкву, былы манастыр базыльян і Траецкі касцёл. Кожны з гэтых аб’ектаў дапаўняе гістарычнае аблічча мястэчка і распавядае пра розныя старонкі яго жыцця.
Асаблівае месца ў праграме заняла Петрапаўлаўская царква, дзе захоўваецца ўшанаваная Ружанская ікона Божай Маці. Для гасцей гэта была магчымасць даведацца аб мясцовых рэлігійных традыцыях і ўбачыць святыню, значную для вернікаў. Такія прыпынкі дапамагаюць зразумець, што культурная спадчына складаецца не толькі са знакамітых палацаў, але і з храмаў, святынь і гістарычнай памяці жыхароў.
Экскурсія “Спадчына часоў” стала для калектыву Беларускага Дома друку насычаным і пазнавальным падарожжам. За адзін дзень удзельнікі ўбачылі помнікі розных эпох, пачулі апавяданні пра лёсы вядомых людзей і пазнаёміліся з архітэктурай, якая фарміравалася на працягу стагоддзяў.
Косава і Ружаны ўражваюць па-рознаму. У Косава ўвагу прыцягваюць палац Пуслоўскіх, сядзіба Мерачоўшчына і месцы, звязаныя з Тадэвушам Касцюшкам. Ружаны запамінаюцца руінамі рэзідэнцыі Сапегаў і разнастайнасцю гістарычных храмаў. Разам гэтыя гарады дазваляюць убачыць, наколькі шматслаёвая гісторыя беларускіх мястэчак.
Паездка таксама дала магчымасць правесці час па-за звыклай рабочай абстаноўкай, пагутарыць і падзяліць агульныя ўражанні. Такія падарожжы дапамагаюць лепш пазнаць родны край і адчуць сувязь з яго мінулым. А краявіды Беларускага Палесся сталі натуральным дадаткам да маршруту – спакойным фонам для размовы пра гісторыю, архітэктуру і людзей.
Вяртаючыся дадому, удзельнікі павезлі з сабой не толькі новыя веды, але і яркія ўражанні ад сустрэчы з месцамі, дзе мінулае застаецца часткай сённяшняга дня. Экскурсія нагадала: каб адкрыць для сябе цікавыя старонкі гісторыі, часам дастаткова адправіцца ў шлях па роднай Беларусі.
