16.04.2026
Тэма: “ЧАРНОБЫЛЬ – АД АДРАДЖЭННЯ ДА ЎСТОЙЛІВАГА РАЗВІЦЦЯ”
40 гадоў таму, 26 красавіка 1986 г., адбылася аварыя на Чарнобыльскай АЭС, найбуйнейшая ў гісторыі атамнай энергетыкі, якая пацягнула за сабой маштабныя эканамічныя і сацыяльна-псіхалагічныя наступствы. Беларусь пацярпела больш за іншыя краіны.
Амаль чвэрць тэрыторыі Беларусі, на якой пражывала пятая частка насельніцтва краіны, апынулася забруджаная радыенуклідамі. Спынілі існаванне 479 населеных пунктаў (у Гомельскай вобласці – 306, у Магілёўскай – 173). Паводле падлікаў спецыялістаў сумарная шкода ацэньваецца ў 32 бюджэты Рэспублікі 1985 года.
Пакуль свет дыскутаваў на тэму, хто вінаваты і што рабіць, Беларусь ухіляла наступствы ад аварыі на ЧАЭС, укладваючы каласальныя сродкі ў іх мінімізацыю. Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь А.Р.Лукашэнка 25 красавіка 2025 г., заслухоўваючы даклад аб развіцці раёнаў Гомельскай вобласці, пацярпелых ад аварыі на Чарнобыльскай АЭС, падкрэсліў: «Мы нямала зрабілі, ішлі на непапулярныя крокі – не раздавалі па рублю, як гэта было прынята, а канцэнтравалі на тых праектах, якія патрэбны былі для людзей: жыллё, чыстая вада, каналізацыя, водаадвядзенне, газіфікацыя і гэтак далей. Вельмі шмат было зроблена за гэты час. І гэты час паказаў, што мы дзейнічалі абсалютна дакладна і правільна».
Адраджэнне тэрыторый Беларусі,
пацярпелых ад аварыі на Чарнобыльскай АЭС
За чатыры дзесяцігоддзі Беларусь крок за крокам аднавіла жыццё на пацярпелых тэрыторыях, прарабіўшы складаны шлях ад ліквідацыі наступстваў катастрофы, рэабілітацыі і адраджэння пацярпелых тэрыторый да пераходу іх да ўстойлівага сацыяльна-эканамічнага развіцця.
Дзяржаўная палітыка была накіравана, у першую чаргу, на зніжэнне радыяцыйнай рызыкі для здароўя людзей, забеспячэнне бяспекі іх жыццядзейнасці. У гэтых мэтах было праведзена перасяленне, дэзактывацыя тэрыторый і пахаванне радыеактыўных адходаў, абмежаванне доступу на забруджаныя тэрыторыі, шырокамаштабны комплекс мер па максімальным зніжэнні доз апраменьвання, спецыяльныя меры ў сельскай і лясной гаспадарцы, абмежаванне спажывання забруджаных прадуктаў харчавання і інш.
Усяго за пасляаварыйны перыяд адселена 138 тыс. чалавек, 200 тыс. выехалі самастойна. Эвакуяваныя і пераселеныя грамадзяне былі забяспечаны жылымі памяшканнямі, кампенсацыйнымі выплатамі, дапаможнікамі і льготамі.
У 1988 годзе на адселеных тэрыторыях Брагінскага, Хойніцкага і Нараўлянскага раёнаў, якія прадстаўлялі найбольшую небяспеку для пражывання, быў створаны Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік, які грае важную ролю ў захаванні біяразнастайнасці. Яго плошча складае 217 тыс. га (1% ад агульнай тэрыторыі краіны).
Даведачны:
Прызначэнне запаведніка заключаецца ў забеспячэнні радыяцыйнай абароны насельніцтва Рэспублікі, прадухіленні распаўсюджвання радыенуклідаў за межы зон адчужэння і адсялення, ажыццяўленні радыяцыйнага маніторынгу, правядзенні радыеэкалагічных даследаванняў, вывучэнні жывёльнага і расліннага свету, тыповых і ўнікальных экасістэм і ландшафтаў, вывучэнні натуральнай плыні прыродных працэсаў, характэрных для Прыпяцкага Палесся.
Вопыт работ, праведзеных у пачатковы перыяд, дыктаваў неабходнасць сістэмнага вырашэння праблем наступстваў чарнобыльскай катастрофы. У сувязі з гэтым асноўным інструментам для рэалізацыі дзяржаўнай палітыкі ў сферы пераадолення наступстваў чарнобыльскай катастрофы сталі дзяржаўныя праграмы, кожная з якіх утрымлівала шэраг мерапрыемстваў для комплекснага вырашэння праблем у розных сферах. Праграмы бесперапынна ішлі адна за адной. Кожная наступная праграма фармавалася з улікам зменаў у пост-чарнобыльскай сітуацыі. Асноўная іх мэта – стварэнне ўмоў жыцця, якія дазваляюць мінімізаваць уплыў негатыўных наступстваў радыеактыўнага забруджвання, і пры гэтым неслі ў сабе функцыі сацыяльнай абароны насельніцтва, аказвалі станоўчы ўплыў на сацыяльна-эканамічнае развіццё рэгіёнаў.
Рэалізавана шэсць дзяржаўных праграм па пераадоленні наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і сацыяльна-эканамічнаму развіццю пацярпелых рэгіёнаў.
Сёння ў Рэспубліцы Беларусь дзейнічае дзяржаўная праграма “Інфраструктура бяспекі насельніцтва” на 2026-2030 гады, якая з’яўляецца лагічным працягам рэалізацыі дзяржаўнай палітыкі, накіраванай на вырашэнне праблем «ядзернай спадчыны», і забяспечвае інтэграцыю кіравання сучаснай пост-чарнобыльскай сітуацыяй у адзіную сістэму комплекснага забеспячэння ядзернай і радыяцыйнай бяспекі ў Рэспубліцы Беларусь.
Акрамя таго, «чарнобыльскія» мерапрыемствы інтэграваныя ў дзяржаўныя праграмы новага цыкла: «Грамадства роўных магчымасцяў», «Беларусь інтэлектуальная», «Здароўе нацыі», «АПК будучыні», «Устойлівая энергетыка і энергаэфектыўнасць», «Будаўніцтва жылля», «Камфортнае жыллё і спрыяльнае асяроддзе” на 2026-2030 гг.
****
Чарнобыльская бяда стала важным напамінам аб неабходнасці лімітавай асцярожнасці ў працы атамных электрастанцый па ўсім свеце. Менавіта дзякуючы гэтаму сумнаму вопыту сучасныя АЭС, уключаючы беларускую, цяпер аснашчаны шматузроўневымі сістэмамі бяспекі.
БелАЭС, паспяхова функцыянуючы ўжо пяць гадоў, выпрацоўвае каля 40% усёй электраэнергіі краіны. Гэта дазволіла цалкам адмовіцца ад яе імпарту і скараціць выкіды парніковых газаў.
Але самае галоўнае – Беларусь забяспечыла сябе надзейнай крыніцай экалагічна чыстай і даступнай энергіі на дзесяцігоддзі наперад, пры гэтым зрабіўшы яе даступнай для насельніцтва.
Запуск першай беларускай атамнай электрастанцыі даў старт новаму этапу развіцця краіны. Як адзначыў Кіраўнік дзяржавы А.Р.Лукашэнка 14 лістапада 2025 г.: «Збудаванне АЭС не толькі ўмацавала нашу энергетычную бяспеку, але і вызначыла далейшае развіццё Беларусі як высокатэхналагічнай дзяржавы».
МАТЭРЫЯЛЫ ДА АДЗІНАГА ДНЯ ІНФАРМАВАННЯ НА ТЭМУ: “ЧАРНОБЫЛЬ – АД АДРАДЖЭННЯ ДА ЎСТОЙЛІВАГА РАЗВІЦЦЯ”:
– Матэрыял, адрасаваны інтэлігенцыі
– Матэрыял, адрасаваны работнікам прадпрыемстваў рэальнага сектара эканомікі
– Матэрыял, адрасаваны моладзі
